Specialist in vloeren voor bedrijven en particulieren met één aanspreekpunt
De Nederlandse bouwsector staat voor een grote uitdaging: het bouwen van woningen die energiezuinig zijn waarbij materialen worden gebruikt die het klimaat niet belasten. Een van de materialen die hieraan voldoet is het gewas Miscanthus x giganteus, beter bekend als olifantsgras. In dit artikel gaan we dieper in op de biologie, de thermische kwaliteit en de economische relevantie van dit gewas.
In het kort: Olifantsgras als duurzame bouwgrondstof
Vraag: Is olifantsgras een volwaardig alternatief voor traditionele isolatiematerialen?
Antwoord: Ja, olifantsgras (Miscanthus) is een hoogwaardig, biobased alternatief dat op veel punten beter presteert dan minerale wol of kunststof isolatie. Het biedt niet alleen thermische isolatie, maar fungeert ook als een actieve koolstofopslag. De belangrijkste voordelen van dit gewas zijn:
De grote capaciteit voor CO2-opslag van olifantsgras wordt mogelijk gemaakt door het C4-mechanisme. Om dit te begrijpen, moeten we terug naar de basis van de plantkunde. Miscanthus of olifantsgras is een overjarig of meerjarig C4-gras. Een C4-gras is veel efficiënter in het omzetten van zonlicht en CO2 in biomassa. Zelfs bij hogere temperaturen en drogere omstandigheden doen zij dit beter dan de meeste Europese planten die in de categorie C3 vallen. Om een beeld te krijgen bij het verschil: 1 ha olifantsgras kan tot 4x zoveel zonlicht en CO2 omzetten in biomassa als 1 ha bos.
In de bouwketen wordt specifiek gebruikgemaakt van Miscanthus x giganteus, een overjarig gewas dat meer dan twintig jaar op hetzelfde perceel blijft staan. Elk voorjaar loopt de plant opnieuw uit vanuit de wortelstokken (rizomen), zonder dat de bodem jaarlijks bewerkt hoeft te worden. Deze variant is bovendien een steriele hybride; omdat de plant geen zaden produceert, kan hij zich niet ongecontroleerd verspreiden via de wind of vogels. Dit biedt een belangrijk voordeel voor de biodiversiteit en de landbouw. In tegenstelling tot bamboe, dat berucht kan zijn om woekerende wortels, blijft olifantsgras beperkt tot het perceel waar het geplant is. Het vormt een compacte pol die niet buiten de eigen grenzen treedt.
Biobased materialen zijn belangrijk vanwege hun duurzaamheid, de bijdrage aan een gezonder binnenklimaat, lokale beschikbaarheid en zeker niet in de laatste plaats, hun vermogen om CO2 op te slaan tijdens de groei. Bij olifantsgras is dit proces tweeledig en daarmee buitengewoon effectief.
Jaarlijks legt een hectare olifantsgras tussen de 20 en 30 ton CO2 vast. Dit is aanzienlijk meer dan een gemiddeld bos. Het grote verschil met bosbouw is de snelheid van de cyclus. Waar een boom decennia nodig heeft om kaprijp te worden, produceert olifantsgras vanaf het derde jaar elk jaar een volledige oogst. Deze koolstof wordt 'gevangen' in de verhoute stengels. Zodra we deze verwerken tot isolatiemateriaal of plaatwerk en in een woning verwerken, blijft die CO2 voor 50 tot 100 jaar veilig opgeborgen afhankelijk van de levensduur van de woning.
Een aspect dat vaak over het hoofd wordt gezien, is wat er onder de grond gebeurt. Omdat olifantsgras een meerjarige plant is die 20 tot 25 jaar blijft staan, hoeft de boer de grond niet jaarlijks te ploegen. Ploegen is een van de grootste bronnen van CO2-uitstoot in de landbouw, omdat de opgeslagen koolstof in de bodem door blootstelling aan zuurstof oxideert en als gas ontsnapt. Bij Miscanthus blijft de bodemstructuur jarenlang intact. Hierdoor kan de plant een diep en complex wortelstelsel opbouwen dat extra koolstof vastlegt in de bodem (humusopbouw). Dit bevordert een rijk bodemleven, wat de bodemvruchtbaarheid op termijn verbetert.
We zoeken in Nederland voortdurend manieren om de stikstofuitstoot te verminderen zonder de economische activiteit stil te leggen. De teelt van Miscanthus speelt hierin een rol op twee fronten: als emissievrije buffer en als functioneel landschap.
Op locaties waar nu nog intensieve landbouw of veeteelt plaatsvindt, kan de grootste stikstofwinst worden behaald. De stikstofuitstoot in de agrarische sector bestaat namelijk grotendeels uit ammoniak, die vrijkomt bij bemesting en veehouderij. Omdat olifantsgras na het plantjaar geen extra bemesting nodig heeft, wordt deze bron van ammoniak volledig weggenomen. Hierdoor daalt de lokale stikstofbelasting op de directe omgeving naar bijna nul. Dit maakt het gewas bij uitstek geschikt voor zogenaamde 'restgronden'. Dit zijn percelen waar de reguliere landbouw onder druk staat, zoals:
Voor de ondernemer biedt olifantsgras op deze locaties een rendabel alternatief: hij behoudt zijn agrarische bestemming en inkomsten, terwijl de stikstofbelasting op de directe omgeving naar bijna nul daalt.
De toepassing op restgronden gaat verder dan alleen zones rondom natuurgebieden. Zo wordt rondom luchthaven Schiphol olifantsgras geteeld. Inzet is het vergroten van de vliegveiligheid door ganzen te weren. Vanwege de hoogte en de dichte structuur van het gewas kunnen grote vogels zoals ganzen hier niet landen of foerageren. Zo snijdt het mes aan drie kanten: verlaging van de stikstofdruk, verhoging van de vliegveiligheid en productie van een hoogwaardige bouwgrondstof.
De keuze voor olifantsgras is niet alleen een ideologische, maar ook een technische keuze. In de bouw wordt vaak gekeken naar de isolatiewaarde van een materiaal, maar er is meer dan dat.
De zomers in Nederland worden steeds warmer waardoor de focus verschuift van het binnen houden van de warmte naar het buiten sluiten hiervan. Olifantsgras heeft een hoge thermische massa. Dat wil zeggen dat het lang duurt voordat het de warmte doorgeeft naar binnen. Dit in tegenstelling tot lichte materialen zoals glaswol die zonnehitte binnen enkele uren doorgeven naar binnen. De hitte van een brandende middagzon bereikt bij olifantsgras pas na 10 tot 12 uur de binnenkant van de muur. Tegen die tijd is de kracht van de zon al sterk verminderd en de buitentemperatuur al aan het zakken. De woning kan dan door natuurlijke ventilatie weer afkoelen. De noodzaak om airconditioning te plaatsen vermindert hierdoor aanzienlijk.
Olifantsgras is hygroscopisch; het kan vocht opnemen en weer afgeven zonder dat dit een negatief effect heeft op de isolatiewaarde. In zogenaamde 'dampopen' constructies zorgt dit voor een zelfregulerend binnenklimaat. Als het te vochtig is, nemen de vezels vocht op en laten dit los als het te droog wordt in huis. De luchtvochtigheid blijft hierdoor rond de 40% tot 60%.
De vocht- en warmteregulatie van olifantsgras zorgen voor een aangenaam, stabiel en gelijkmatig binnenklimaat in de woning, wat bijdraagt aan de gezondheid van de bewoners.
Vaak wordt gedacht dat gedroogd gras, zoals olifantsgras, een negatieve invloed heeft op de brandveiligheid van een woning. Dit vooroordeel schrikt mensen soms af om het materiaal toe te passen. In de praktijk blijkt het echter brandveiliger te zijn dan bijvoorbeeld kunststof isolatiemateriaal.
In de verwerking tot bouwproduct worden de vezels behandeld met natuurlijke minerale zouten, veelal op basis van magnesium, calcium en silicaten. Deze mineralisatie zorgt ervoor dat de natuurlijke vezels ongevoelig worden voor schimmels en ongedierte, terwijl het materiaal tegelijkertijd een hoge brandklasse krijgt zonder gebruik van schadelijke chemische brandvertragers.
In het geval van brand gebeurt er iets interessants: de buitenste laag van de biobased isolatie verkoolt. Deze koollaag fungeert als een hitteschild voor de rest van de constructie en blokkeert de zuurstoftoevoer naar de kern. In veel gevallen behoudt een biobased wand langer zijn constructieve integriteit dan een wand met kunststofschuim (PIR/PUR), dat bij brand giftige gassen uitstoot en smelt.
Aan het einde van de levensduur van een gebouw toont olifantsgras zijn laatste troef. Traditionele materialen eindigen vaak als chemisch afval. Olifantsgras kan hergebruikt worden in nieuwe plaatmaterialen, of volledig worden gecomposteerd. De koolstof keert terug naar de biologische kringloop zonder schadelijke microplastics of chemische resten achter te laten.
Olifantsgras is geen wondermiddel dat alle problemen in de bouw in één klap oplost, maar het is wel een essentieel puzzelstuk. Door de unieke combinatie van een jaarlijkse oogst, enorme CO2-opslag, bodemherstel en uitstekende thermische kwaliteiten, biedt het een nuchter en haalbaar alternatief voor vervuilende materialen. Door te kiezen voor Miscanthus kiezen we voor een korte keten: geteeld door de Nederlandse boer, verwerkt in de regio en toegepast in gezondere woningen.
Deze website gebruikt noodzakelijke cookies voor een correcte werking en analytische cookies (geanonimiseerd) om de statistieken van de website bij te houden. Marketing cookies zijn nodig voor het laden van externe content, zoals YouTube-video's of widgets van Sociale Media. Zie ons cookiebeleid voor meer informatie.